Làm Gì Khi Người Thân Trọng Bệnh Để Tâm Mình Vững Vàng

· 12 phút đọc

Nghe bài viết

Làm Gì Khi Người Thân Trọng Bệnh Để Tâm Mình Vững Vàng

Có những mùa trong đời, cả thế giới của ta thu lại trong một hành lang bệnh viện và một tờ kết quả xét nghiệm. Khi người thân trọng bệnh, ta vừa thương vừa bất lực, muốn gánh thay mà chẳng biết gánh bằng cách nào. Bài viết này xin chia sẻ cách giữ tâm cho vững, cách lắng nghe và cách cầu nguyện, để ta còn ở bên người mình thương được trọn vẹn ngày nào hay ngày đó.

Khi người thân trọng bệnh, người ngồi bên cũng mang một vết thương riêng

Người nằm trên giường chịu cái đau của thân. Người ngồi bên giường chịu cái đau của tâm: lo viện phí tháng này, lo kết quả chụp chiếu ngày mai, lo một buổi sáng nào đó gọi mà không còn ai thưa.

Nhiều người trong chúng ta lớn lên với nếp nghĩ rằng mình phải cứng rắn, không được khóc trước mặt người bệnh. Nỗi sợ bị nén xuống không mất đi, nó chỉ đổi dạng: thành cơn gắt gỏng với anh chị em, thành những đêm nằm nhìn trần nhà, thành cảm giác tội lỗi vì có lúc mình mệt quá và chỉ muốn chạy trốn.

Điều đầu tiên cần được thừa nhận là: khi người thân trọng bệnh, việc ta đau lòng là chuyện rất người và rất bình thường. Đạo Phật không dạy ta dửng dưng trước nỗi đau của cha mẹ, vợ chồng, con cái. Đạo Phật chỉ cho ta cách để nỗi đau ấy không chồng thêm một tầng khổ nữa lên vai.

Bất lực không phải là thất bại

Trong giáo lý nhà Phật, cái đau của thân là một chuyện, còn phần tâm mình giãy giụa chống lại cái đau ấy lại là một chuyện khác. Chính phần giãy giụa đó mới làm ta kiệt sức nhanh nhất.

Cảm giác bất lực khi người thân trọng bệnh thật ra là mặt sau của tình thương. Ta bất lực vì ta thương. Thấy rõ như vậy, ta bớt tự trách mình và bắt đầu dồn sức lực còn lại vào những việc thật sự nằm trong tầm tay.

Hiểu về vô thường để thôi chống lại thực tại

Thân này vốn mong manh, có sinh thì có già, có bệnh, có hoại. Khi còn khoẻ mạnh, ta nghe điều đó như một câu nói cửa miệng. Khi người thân trọng bệnh, bài học vô thường không còn nằm trong sách nữa; nó nằm ngay trên tờ giấy chẩn đoán đang run trong tay ta.

Trước một người thân trọng bệnh, tâm ta thường dựng lên đủ thứ câu chuyện: “Mẹ không được bệnh”, “Lẽ ra phải phát hiện sớm hơn”, “Giá như hồi đó mình đưa ba đi khám”. Những câu ấy không kéo cơn bệnh lùi lại một bước nào, nhưng chúng rút cạn sức của ta rất nhanh.

Càng chấp nhận được sự thật đang là, ta càng thôi tiêu hao năng lượng vào việc chống lại nó. Khi tâm bớt gào thét, ta mới đủ tỉnh táo để nghe lời dặn của bác sĩ, để nhớ mẹ cần uống thuốc giờ nào, để nhận ra ba đang muốn nói một điều gì đó mà chưa dám nói. Nếu bạn muốn đi sâu hơn, bài vô thường dạy ta điều gì giữa những mất mát có thể là một người bạn đồng hành.

Chấp nhận không phải là buông xuôi

Chấp nhận hoàn cảnh người thân trọng bệnh không có nghĩa là ngừng chạy chữa. Ta vẫn đưa người bệnh đi tái khám đúng hẹn, vẫn theo phác đồ của thầy thuốc, vẫn nấu từng bữa cháo cho hợp khẩu vị.

Khác biệt nằm ở chỗ ta làm những việc ấy với một cái tâm đang có mặt, thay vì làm trong cơn hoảng loạn. Người chăm bệnh mà tâm loạn thì ai mách gì cũng tin, dễ cãi vã với người nhà, dễ gục ngã trước khi chặng đường kết thúc.

Quan sát cơn bão trong lòng mình

Mỗi tối, hãy dành mươi phút ngồi yên, lấy một cuốn sổ và ghi xuống những gì đang chạy qua đầu. Không bình phẩm, không phân xử, chỉ gọi tên: “đang sợ”, “đang giận anh hai”, “đang tủi thân”.

Ghi xong, thử đọc lại và phân loại: ý nghĩ nào đến từ sợ hãi, nóng giận, hiểu lầm; ý nghĩ nào đến từ lòng thương, sự kiên nhẫn, sự sáng suốt. Riêng việc nhìn rõ như vậy đã giúp ta bớt bị cuốn đi. Chăm người thân trọng bệnh là một chặng đường dài, và cuốn sổ ấy giúp ta biết mình đang ở đâu trên chặng đường đó.

người thân trọng bệnh - Chiêm nghiệm: Cảm giác bất lực khi người thân trọng bệnh thật ra là mặt sau của tình thương. Ta bất lực

Làm gì khi người thân trọng bệnh: bắt đầu từ tâm của chính mình

Câu hỏi làm gì khi người thân trọng bệnh thường được đặt ra với mong muốn tìm ngay một việc để làm. Nhưng việc đầu tiên lại không nằm ở tay chân, mà nằm ở tâm: ta phải tự trấn an được nỗi buồn và nỗi bất lực của chính mình trước đã.

Giống như trên máy bay, người lớn đeo mặt nạ dưỡng khí cho mình trước rồi mới giúp được trẻ nhỏ. Tâm ta càng bình, người nằm cạnh càng thấy yên.

Phân biệt việc làm được và việc không làm được

Trả lời một người con có mẹ đang bệnh nặng, Tỳ-kheo-ni Thubten Chodron nhắc rằng hãy làm tất cả những gì có thể để giảm cái đau thể xác cho người bệnh, nhưng đừng mong mình chấm dứt được tất cả, bởi ngay cả Đức Phật cũng không làm được điều đó.

Lời nhắc ấy thoạt nghe tưởng lạnh lùng, thật ra rất từ bi. Nó gỡ khỏi vai ta gánh nặng của một lời hứa không ai giữ nổi, để ta dồn sức vào phần mình thật sự làm được: có mặt, lắng nghe, chăm sóc, thương yêu.

Thử nhìn hoàn cảnh bằng một con mắt khác

Khi tâm đã quá mỏi, hãy thử đặt một câu hỏi: nếu Bồ-tát Quán Thế Âm ở trong hoàn cảnh này, Ngài sẽ nghĩ gì, cảm thấy ra sao, sẽ làm gì? Câu hỏi ấy không phải phép màu, nó chỉ kéo ta ra khỏi cái nhìn chật hẹp của chán nản và tuyệt vọng.

Nhiều người chăm sóc người thân trọng bệnh kể rằng chỉ cần đổi một góc nhìn, việc lau người cho mẹ mỗi sáng không còn là gánh nặng mà trở thành một thời khoá tu. Tay làm, tâm niệm ân nghĩa. Thân mệt, nhưng lòng không cằn cỗi.

Lắng nghe là món quà lớn nhất dành cho người thân trọng bệnh

Chúng ta hay nghĩ phải mang đến cho người bệnh thứ gì đó: hộp thuốc bổ, chiếc gối êm hơn, bữa ăn ngon hơn. Những thứ ấy đều cần, nhưng điều người bệnh thiếu nhất thường là một người chịu ngồi xuống và nghe họ nói hết câu.

Hãy tạo một khoảng lặng để người thân trọng bệnh được nói điều họ bận lòng: chuyện hậu sự, chuyện món nợ cũ, chuyện đứa con ở xa chưa kịp về, chuyện giận hờn mấy chục năm chưa gỡ được.

Đừng vội gạt đi nỗi lo của người bệnh

Khi cha mẹ nhắc đến cái chết, phản xạ của ta thường là “Thôi mẹ đừng nói gở”, “Ba lo gì, không sao đâu”. Ta nói vậy vì chính ta chưa dám nhìn thẳng vào nỗi sợ của mình.

Nhưng mỗi lần gạt đi như vậy là một cánh cửa khép lại. Người thân trọng bệnh có thể đang muốn trao gửi một điều hệ trọng, rồi đành im lặng mang theo. Nếu lòng bạn chưa đủ vững để nghe, hãy tập trước bằng hơi thở, bằng việc tự quán chiếu về sinh tử, để khi câu chuyện ấy đến, bạn ngồi yên mà nghe được. Bài vượt qua nỗi sợ cái chết theo lời Phật dạy có thể giúp bạn chuẩn bị.

Nói lời thương khi còn kịp

Người Việt mình thương nhau nhiều mà nói ra thì ngại. Những ngày bên giường bệnh lại chính là lúc nên nói: cảm ơn mẹ đã nuôi con, con xin lỗi vì hồi đó con hỗn, con thương ba.

Lời nói ấy xoa dịu cả hai phía. Người thân trọng bệnh nghe mà nhẹ lòng; người nói ra cũng bớt được cái day dứt “giá như” về sau.

Cầu nguyện và hồi hướng cho người thân trọng bệnh

Khi người thân trọng bệnh, nhiều gia đình tìm đến chùa, tìm đến câu kinh, rồi lúng túng không biết nên cầu điều gì. Trong đạo Phật, cầu nguyện không phải là mặc cả với một đấng quyền năng, cũng không thay thế được thuốc men. Cầu nguyện là cách ta hướng tâm về điều lành và nuôi lớn lòng từ bi.

Những việc lành ta làm trong thời gian này — giữ giới, ăn chay, tụng kinh, giúp người — đều có thể hồi hướng cho người thân trọng bệnh. Tâm thành ấy trước hết chuyển hoá chính ta; và người bệnh nằm cạnh một người con đang an thì cũng được an lây.

Quán niệm Tứ vô lượng tâm cùng người bệnh

Nếu người bệnh còn tỉnh táo và có tín tâm, bạn có thể đọc chậm bốn tâm vô lượng — từ, bi, hỷ, xả — cho người nghe rồi cùng quán niệm. Tỳ-kheo-ni Thubten Chodron gợi ý lời quán niệm như sau:

Thật tuyệt vời nếu tất cả mọi chúng sinh đều được hạnh phúc và có nhân đưa đến hạnh phúc. Cầu cho họ được như thế. Con sẽ giúp họ được như thế. Đức Thế Tôn, hãy giúp con có thể làm thế.
Thật tuyệt vời nếu tất cả mọi chúng sinh đều được thoát khỏi khổ đau và nhân đưa đến khổ đau. Cầu cho họ được giải thoát. Con sẽ giúp họ được như thế. Đức Thế Tôn, hãy giúp con có thể làm thế.

Đọc những dòng này bên giường bệnh, ta thấy nỗi khổ riêng của gia đình mình nằm trong nỗi khổ chung của muôn loài. Lòng mở ra, cái tôi đang đau cũng bớt đặc lại.

Lời nguyện bằng chính lời của mình

Bạn cũng có thể nguyện bằng ngôn ngữ mộc mạc của riêng mình, bao gồm cả những khả năng mà ta vẫn né tránh không dám nghĩ tới:

  • Cầu cho mẹ khỏi bệnh, thân tâm an ổn, gặp được chánh pháp và thực hành được.
  • Nếu bệnh không thể dứt hẳn, cầu cho mẹ chấp nhận được giới hạn của thân mà vẫn sống những ngày có ý nghĩa bằng tâm từ bi.
  • Nếu mẹ phải ra đi, cầu cho tâm mẹ thanh thản, thân mẹ bớt đau đớn.
  • Cầu cho dù sau này gặp lại nhau trong hình hài nào, mẹ con mình vẫn giúp nhau làm điều lành và cùng đi trên đường đạo.

Lời nguyện thứ hai và thứ ba thường khó đọc nhất. Nhưng chính khi dám nguyện như vậy, ta mới thôi đặt toàn bộ hy vọng vào một kết quả duy nhất, và tình thương dành cho người thân trọng bệnh mới thật sự rộng.

Bảy việc có thể làm ngay hôm nay khi người thân trọng bệnh

  1. Thở ba hơi trước khi bước vào phòng bệnh. Ba hơi thở chậm đủ để gương mặt bạn giãn ra, và gương mặt ấy là điều đầu tiên người bệnh nhìn thấy.
  2. Hỏi một câu mở. Thay vì “Mẹ thấy đỡ chưa?”, hãy thử “Hôm nay trong người mẹ thế nào, mẹ đang nghĩ gì?” rồi im lặng chờ.
  3. Ghi lại cảm xúc của mình mỗi tối. Mười phút, không phán xét, chỉ gọi tên những gì đang có trong lòng.
  4. Chia việc với người nhà. Một người gánh hết sẽ sớm gục; hãy nói rõ mình cần giúp gì, thay vì im lặng rồi oán trách.
  5. Giữ một thời khoá nhỏ. Mỗi ngày mười lăm phút tụng kinh, niệm danh hiệu Bồ-tát Quán Thế Âm hoặc ngồi thiền, rồi hồi hướng cho người bệnh và cho tất cả những ai đang nằm viện đêm nay.
  6. Chăm cái thân của chính mình. Ăn được, ngủ được, đi bộ một quãng ngắn. Người chăm bệnh mà ngã bệnh thì không ai thay.
  7. Nói một lời thương mỗi ngày. Ngắn thôi cũng được, miễn là nói ra.

Bảy việc này không có gì cao siêu, nhưng làm đều đặn thì chúng giữ cho ta đứng vững suốt mùa người thân trọng bệnh. Nếu nỗi buồn kéo dài, mất ngủ triền miên hay cảm giác cạn kiệt không dứt, xin đừng ngại tìm đến thầy, bạn đạo, người thân tin cậy hoặc chuyên gia tâm lý; bạn cũng có thể tham khảo cách chữa lành tổn thương bằng chánh niệm. Nhờ giúp không phải là yếu đuối.

người thân trọng bệnh - Thực hành: Ba hơi thở chậm đủ để gương mặt bạn giãn ra, và gương mặt ấy là điều đầu tiên người bệnh n

Lời kết: Thương cho trọn những ngày còn có nhau

Không ai chọn được lúc nào cơn bệnh gõ cửa nhà mình. Nhưng ta chọn được cách mình có mặt trong những ngày ấy: hoảng loạn và trách móc, hay tỉnh thức và thương yêu.

Làm gì khi người thân trọng bệnh, suy cho cùng, là ba việc: giữ tâm mình cho vững, chăm sóc và lắng nghe người bệnh hết lòng, rồi gửi gắm phần còn lại cho nhân duyên bằng một lời nguyện lành. Ta làm hết sức mình, và buông phần không thuộc về mình.

Mong cho bạn, giữa những đêm dài bên giường bệnh, vẫn tìm được một hơi thở bình yên. Mong cho người thân trọng bệnh của bạn được nhẹ thân, an tâm. Và mong rằng mỗi lần bạn bước vào phòng bệnh, người nằm đó đều nhìn thấy một gương mặt hiền.

Bài viết được Kinh Lời Vàng biên soạn và chiêm nghiệm lại, có tham khảo tư liệu từ:

Để lại lời chia sẻ

Email của bạn sẽ không hiển thị công khai.