Có những buổi tối cả nhà ngồi chung một mâm cơm mà mỗi người lạc vào một thế giới riêng. Hạnh phúc trong gia đình ít khi mất đi vì một biến cố lớn, nó mòn dần qua những lời vô tâm và những lần ta quên nhìn nhau. Bài viết này gợi ý cách nuôi dưỡng hạnh phúc trong gia đình theo lời Phật dạy, bằng những việc rất nhỏ mà bạn có thể bắt đầu ngay hôm nay.
Hạnh Phúc Trong Gia Đình Không Phải Là Chuyện May Rủi
Chúng ta hay nói nhà kia có phúc nên êm ấm, nhà này kém may nên lục đục. Nhưng nhìn kỹ lại, hạnh phúc trong gia đình thường được dệt nên từ những sợi chỉ rất mảnh: một câu hỏi han khi người bạn đời về nhà với gương mặt phờ phạc, một lần im lặng không đáp trả lúc cả hai đang nóng, một bữa cơm có người chịu nấu và có người chịu khen.
Trong giáo lý nhà Phật, hoa trái của đời sống đi ra từ hành động có chủ ý của chính mình, gọi là nghiệp. Nghiệp không phải bản án treo sẵn trên đầu, mà là dòng nước ta đang góp vào mỗi ngày bằng ý nghĩ, lời nói và việc làm.
Chia sẻ về con đường chữa lành, Lama Thamthog Rinpoche nhắc một điều giản dị:
Cuộc sống của chúng ta đau khổ hay hạnh phúc đều vận hành theo luật nhân quả và nhân duyên.
Hạnh phúc trong gia đình không phải thứ ta ngồi chờ, mà là thứ ta gieo mỗi ngày bằng một lời tử tế. Khi hiểu luật nhân quả trong đời sống, ta thôi trách số phận, thôi đợi người kia đổi trước, và bắt đầu nhìn lại phần việc của chính mình.
Những Thói Quen Âm Thầm Bào Mòn Hạnh Phúc Trong Gia Đình
Hiếm có mái nhà nào đổ vỡ chỉ sau một trận cãi. Phần lớn, hạnh phúc trong gia đình hao mòn như chiếc áo mặc lâu ngày, sờn dần ở những chỗ không ai để ý.
Suy diễn quá nhiều
Chồng về muộn, tâm ta lập tức vẽ ra mười kịch bản. Con ít nói, ta đoán nó coi thường cha mẹ. Lama Thamthog Rinpoche cho rằng gốc rễ của căng thẳng và lo âu thời nay nằm ở chỗ chúng ta suy nghĩ quá nhiều: gặp một chuyện nhỏ là tâm liền suy diễn, càng suy diễn càng tự chuốc thêm âu lo.
Điều đáng tiếc là ta thường hành xử với người thân dựa trên câu chuyện trong đầu mình chứ không dựa trên sự thật. Một câu hỏi nhẹ nhàng, hỏi thật lòng, nhiều khi gỡ được nút thắt mà cả tháng giận dỗi không gỡ nổi.
Lời nói buông ra lúc nóng giận
Lời nói là thứ rẻ nhất để trao đi và đắt nhất để lấy lại. Trong cơn giận, ta hay chọn đúng câu làm người kia đau nhất, bởi ta biết rõ chỗ yếu của họ hơn bất kỳ ai. Mỗi câu như vậy là một vết cứa mỏng trên hạnh phúc trong gia đình, hôm nay chưa thấy, năm sau mới thấy.
Mang kỳ vọng đặt lên vai người thân
Ta mong vợ hiểu mình mà không cần nói, mong con giỏi như con nhà người ta, mong cha mẹ nhẹ nhàng như trong phim. Kỳ vọng càng nặng thì thương yêu càng khó thở. Nhiều khi chỉ cần hạ bớt một phần mong cầu, hạnh phúc trong gia đình đã có chỗ để thở trở lại.
Phước Và Huệ: Hai Chân Đứng Của Hạnh Phúc Trong Gia Đình
Người Phật tử tại gia thường được nhắc đến bốn chữ “phước huệ song tu”: một bên là vun bồi việc lành, một bên là mở mang hiểu biết. Chỉ lo làm phước mà thiếu trí tuệ thì dễ nghiêng về cầu cúng, mê tín; chỉ lo học hiểu mà không sống tử tế thì giáo lý mãi nằm trên đầu lưỡi.
Mang hai chữ ấy về nhà, phước là những việc tay chân rất cụ thể: đi chợ, nấu cơm, đưa con đi học, thuốc thang cho cha mẹ đau yếu, nhường nhau chỗ ngồi mát. Huệ là cái thấy phía sau việc làm: thấy người kia cũng đang mệt, cũng đang sợ, cũng có nỗi khổ chưa kịp nói ra.
Trong kinh Phước đức, Đức Phật kể ra những việc làm mang lại phước lành cho đời sống, trong đó có đoạn:
Sống chân thật, bố thí,
Giúp xã hội, người thân,
Nhân cách luôn cao thượng,
Hành xử như chân nhân.
Một đoạn khác của kinh này nói về nếp sống khiêm cung và biết đủ:
Sống lễ độ, khiêm cung,
Biết ơn và đền đáp,
Không tham và biết đủ,
Siêng học pháp cao sâu.
Biết đủ là chất keo lặng lẽ giữ gìn hạnh phúc trong gia đình. Khi thôi so nhà mình với nhà người, ta mới thấy cái mình đang có là quá đủ cho một đời sống an vui; bạn có thể đọc thêm bài biết đủ là hạnh phúc để hiểu rõ hơn tinh thần này.
Huệ là biết nhìn người thân bằng con mắt khác
Người cha hay cáu gắt có thể đang gánh một nỗi lo cơm áo không dám nói. Đứa con đóng cửa phòng có thể đang sợ bị so sánh thêm một lần nữa. Khi ta nhìn ra điều đó, cơn trách móc trong lòng tự nhiên nhẹ đi, và hạnh phúc trong gia đình lớn lên từ cái thấy ấy chứ không phải từ việc ai thắng ai thua.
Kinh Lời vàng Phật dạy, phẩm Hiền trí, có đoạn:
Người có trí thích nghe Phật pháp
Gìn an vui, hạnh phúc, thong dong
Như hồ sâu thẳm, nước trong
Không gì khuấy đục cõi lòng tịnh thanh.
Quan Sát Thân, Khẩu, Ý Để Chữa Lành Từ Bên Trong
Chúng ta rất giỏi bàn chuyện người khác: chuyện họ hàng, chuyện hàng xóm, chuyện trên mạng. Lama Thamthog Rinpoche gợi ý một việc ngược lại, đơn giản mà khó: mỗi khi rảnh, hãy ngồi xuống tự gọi tên mình và hỏi:
Ngày hôm nay ông đang nghĩ gì vậy? Ông đang nói cái gì vậy? Và ông đang làm cái gì vậy?
Ba câu hỏi ấy chính là soi lại ba nghiệp: thân, khẩu, ý. Người tại gia có thể hỏi mình ngay sau một bữa cơm vừa lỡ lời, hoặc lúc dắt xe vào nhà sau một ngày dài. Không cần phân tích dài dòng, chỉ cần thấy rõ: hôm nay mình đã nói câu gì khiến người nhà buồn.
Thấy được là đã bắt đầu chuyển hoá. Hạnh phúc trong gia đình không cần ai phải trở thành người hoàn hảo, chỉ cần mỗi ngày bớt đi một lời nặng, thêm vào một cử chỉ ân cần. Thói quen tỉnh thức này cũng là cốt lõi của chánh niệm hằng ngày giữa bộn bề đời thường.
Có người sẽ nói: tôi nhìn lại mình rồi, thấy mình nhiều khuyết điểm quá, càng thêm nản. Nhìn lại không phải để tự trách, mà để biết mình đang đứng ở đâu. Nhận ra cơn nóng giận, lòng đố kỵ hay tính hơn thua trong mình là việc của người can đảm, và hạnh phúc trong gia đình thường bắt đầu từ sự can đảm lặng lẽ đó.
Bảy Việc Thực Hành Nuôi Dưỡng Hạnh Phúc Trong Gia Đình Mỗi Ngày
Giáo lý chỉ thành của cải khi được đem ra dùng. Dưới đây là bảy việc nhỏ, không tốn tiền, không cần nhiều thời gian, nhưng làm đều đặn thì hạnh phúc trong gia đình sẽ dày lên trông thấy sau vài tháng.
- Mỗi tối trước khi ngủ, dành ba phút nhìn lại hôm nay mình đã nghĩ gì, nói gì và làm gì với người trong nhà. Thấy điều tốt thì tự khích lệ, thấy điều lỡ thì thầm hứa ngày mai không lặp lại.
- Trong bữa cơm, úp điện thoại xuống và hỏi một câu thật lòng: “Hôm nay nhà mình có chuyện gì vui không?” Rồi lắng nghe hết câu trả lời, không cắt ngang, không góp ý vội.
- Thở ba hơi trước khi đáp lời lúc đang giận. Ba hơi thở ấy đủ để cơn nóng hạ xuống một bậc và lời cay nghiệt không kịp bật ra.
- Nói một lời biết ơn cụ thể mỗi ngày: cảm ơn mẹ vì nồi canh, cảm ơn chồng vì đã sửa cái bóng đèn, cảm ơn con vì tự dọn bàn học.
- Làm thay người khác một việc nhỏ mà không kể công: gấp giúp chồng đống áo, rửa giúp vợ chồng bát, phơi hộ mẹ mẻ chăn.
- Giữ gìn nếp sống lành theo tinh thần ý nghĩa ngũ giới cho người tại gia, đặc biệt là không nói dối và không rượu chè, vì đây là hai chỗ làm mất lòng tin trong nhà nhanh nhất.
- Mỗi tuần làm chung một việc thiện: để dành ít tiền giúp người khó, nấu phần cơm gửi cho người bệnh, chở con đi thăm ông bà. Phước gieo chung thì niềm vui cũng chung.
Bạn không cần làm cả bảy việc ngay. Chọn hai việc dễ nhất, giữ đều trong ba mươi ngày, rồi quan sát xem không khí trong nhà có khác đi không. Hạnh phúc trong gia đình thường trở lại bằng cửa sau, lặng lẽ, qua những thói quen nhỏ như vậy.
Giữ Hạnh Phúc Trong Gia Đình Khi Sóng Gió Đi Qua
Không mái nhà nào tránh được những mùa khó: bệnh tật, nợ nần, con cái hư hỏng, người thân ra đi. Những lúc ấy, điều giữ cho hạnh phúc trong gia đình không vỡ vụn không phải là tiền bạc, mà là cách mọi người đối đãi với nhau.
Lama Thamthog Rinpoche nói về điều kiện của hạnh phúc chân thật:
Nếu muốn có được hạnh phúc, chúng ta phải đối đãi với nhau bằng sự chân thành, lòng kính trọng, tình yêu thương và sự nhẫn nhịn.
Nhẫn nhịn ở đây không phải cắn răng chịu đựng cho qua chuyện, càng không phải giả vờ như không có gì xảy ra. Nhẫn là giữ được tâm không nổi sóng đủ lâu để nói ra điều cần nói bằng giọng tử tế. Nhẫn là chờ đến lúc cả hai bình tĩnh rồi mới ngồi xuống bàn bạc.
Cũng cần thành thật với nhau: có những nỗi khổ vượt quá sức chịu đựng của một người, như bạo hành, nghiện ngập, trầm cảm kéo dài. Những lúc đó, xin đừng ôm một mình. Hãy tìm đến người thân đáng tin, đến thầy, đến chuyên gia tâm lý hoặc cơ quan có trách nhiệm. Tìm người giúp đỡ cũng là một hành động từ bi dành cho chính mình, và là cách bảo vệ hạnh phúc trong gia đình một cách tỉnh táo.
Lời Kết: Hạnh Phúc Trong Gia Đình Bắt Đầu Từ Một Người Chịu Thay Đổi
Trong nhà, thường chẳng ai muốn đổi trước. Vợ đợi chồng, chồng đợi vợ, cha mẹ đợi con, con đợi cha mẹ. Nhưng ai hiểu đạo sớm hơn thì người đó bắt đầu trước, không phải vì mình sai nhiều hơn, mà vì mình đã thấy ra con đường. Hạnh phúc trong gia đình luôn khởi lên từ một người chịu dừng lại và nhìn vào tâm mình.
Hãy bắt đầu bằng việc bé nhất: một hơi thở trước khi đáp lời, một lời cảm ơn trong bữa cơm, ba phút soi lại mình trước khi ngủ. Làm hoài, làm bền, như người nông dân tưới nước mỗi sáng mà không đòi cây ra trái ngay. Gieo nhân lành thì quả lành tự tới đúng mùa của nó, và hạnh phúc trong gia đình cũng lớn lên theo cách như vậy.
Chúc bạn và những người đang ở chung mái nhà với bạn có thêm một bữa cơm ấm, một lời nói hiền, một đêm ngủ nhẹ lòng. Mong hạnh phúc trong gia đình bạn mỗi ngày được bồi thêm một chút, bằng chính đôi tay và tấm lòng của bạn.
Bài viết được Kinh Lời Vàng biên soạn và chiêm nghiệm lại, có tham khảo tư liệu từ:
- Phước huệ song tu của người Phật tử tại gia (Phật học ứng dụng)
- Những câu nói hay Nhất về Cuộc Sống giúp bạn luôn An Lạc | Lời Phật Dạy (Lời Phật Dạy)
- Chữa lành từ bên trong giữa thế giới đầy biến động (Phật học lược khảo)
